२८ असोज, बारा। बडादसैँ तथा शरदीय नवरात्रको चौथो दिन आज आश्विन शुक्ल चतुर्थीका दिन देशभरका दसैँघर, शक्तिपीठ तथा पूजा कोठाहरूमा नवदुर्गामध्येकी चौथो स्वरूप माता कुष्माण्डा देवीको विधिपूर्वक विशेष पूजा-आराधना गरिँदै छ। सनातन हिन्दू धर्मावलम्बीहरूले यस दिन माता कुष्माण्डामार्फत आफ्नो जीवनमा सुख, शान्ति, समृद्धि र आरोग्य प्राप्त हुने जनविश्वासका साथ श्रद्धापूर्वक आराधना गर्ने गर्दछन्।

पौराणिक मान्यताअनुसार, जब सृष्टिको आरम्भमा चारैतिर अन्धकार फैलिएको थियो र ब्रह्माण्डको कुनै अस्तित्व थिएन, तब यी देवीले आफ्नो मन्द मुस्कानद्वारा सम्पूर्ण ब्रह्माण्डको रचना गर्नुभएको थियो। ब्रह्माण्डको सृष्टि गर्ने शक्तिस्वरूप यही हुनाले नै उहाँलाई ‘कुष्माण्डा’ भनिएको हो। संस्कृत भाषामा कुभिन्डोलाई ‘कुष्माण्ड’ भनिन्छ र देवीलाई कुभिन्डोको बलि वा भोग अति प्रिय मानिने भएकाले यस दिन विशेष रूपमा कुभिन्डो अर्पण गर्ने गरिन्छ।

अष्टभुजाधारी माता कुष्माण्डाका आठ वटा हातमा क्रमशः चक्र, गदा, धनुष, बाण, कमण्डलु, अमृत कलश, कमलको फूल र जपमाला सुशोभित छन् भने उहाँ सिंहको सवारी गर्नुहुन्छ। सूर्यको मण्डलमा निवास गर्ने अद्भुत क्षमता र तेज केवल कुष्माण्डा देवीमा मात्र रहेको धार्मिक ग्रन्थहरूमा उल्लेख छ, जसका कारण उहाँको शरीरको कान्ति सूर्य समान जाज्वल्यमान र उज्यालो मानिन्छ।

आजको दिन बिहानै स्नान गरी चोखो वस्त्र धारण गरेर कलश स्थापनाका साथ माता कुष्माण्डाको ध्यान र पूजा गरिन्छ। निष्ठापूर्वक उहाँको व्रत र पूजा-आराधना गर्नाले भक्तजनका समस्त रोग, शोक, पाप र दरिद्रता नाश हुने तथा आयु, यश, बल र आरोग्यको प्रचुर प्राप्ति हुने धार्मिक विश्वास रहिआएको छ।